Beïnvloeding door foto's

17 april 2024

Het is feest! Komende vrijdag ontvangt onze oud-stagiair Iris van Weenen namelijk haar masterdiploma! Haar stage bij ons was onderdeel van haar masteropleiding Neerlandistiek en haar superinteressante scriptieonderzoek naar de overeenkomsten tussen talige en visuele frames heeft haar uiteindelijk dat felbegeerde papiertje van de Universiteit Leiden opgeleverd.

De afgelopen jaren is framing een steeds populairder fenomeen aan het worden om onderzoek naar te doen, maar beeldframing wordt vaak over het hoofd gezien. Best raar, want beelden kunnen juist enorm overtuigend en sturend zijn, zoals we ook al schreven in dit artikel over de verhalende kracht van beeldframing. Beelden worden bijvoorbeeld beter onthouden dan tekst, de verwerking van beelden in je brein gaat supersnel (véél sneller dan de verwerking van tekst) en ze hebben een enorme plakkracht. Hoogste tijd dus om eens wat dieper in beeldframing te duiken.


Klimaatframes in beeld en taal

Dat is precies wat ‘onze’ Iris heeft gedaan. Ze heeft 160 krantenartikelen over klimaatactivisme geanalyseerd, waarbij ze heeft onderzocht in hoeverre de frames die ze uit de teksten kon halen overeenkwamen met de visuele frames die ze uit de bijbehorende foto’s kon halen. Dat leverde een stapel van 17 verschillende soorten frames op, én de conclusie dat in de meeste gevallen het beeldframe ook in de tekst is aan te wijzen.  


"Hebben die klimaatactivisten niets beters te doen? Ga werken in plaats van onrust te zaaien op straat", "Eindelijk een groep die inziet waar het echt om draait", "Wat een hysterie om niks, geen aandacht geven deze lui" - dit soort uitingen komen voort uit mentale frames die we in ons hoofd hebben. Foto's hebben veel invloed op welk frame in ons hoofd de overhand krijgt. Kijk maar eens naar de foto hiernaast. Grote kans dat bij jou het 'Gevaar, overlast en schade'-frame werd opgeroepen. Dit frame zet in de spotlight hoe de acties van de klimaatactivisten vooral veel gevaar, overlast en schade veroorzaken. De leus op de foto kan als een soort dreigement worden geïnterpreteerd, waarbij de opstand (de riot) dan voor veel overlast zal zorgen. Maar het kan ook zomaar zijn dat dit beeld bij jou juist een een ander frame oproept, zoals het 'Vreedzaam & strijdbaar', waarbij de nadruk ligt op hoe deze groep juist alleen geweldloos demonstreren. Immers: van een 'opstand' is helemaal geen sprake, waardoor het verschil tussen een gewelddadige opstand en deze vreedzame demonstratie alleen maar meer wordt uitvergroot.


Dit voorbeeld laat meteen de moeilijkheid van beeldframing zien. Beelden bieden niet veel ruimte voor nuance. De verwerking gaat directer en sneller, waardoor je brein sneller tot een conclusie komt dan bij een tekst. Tekstframes kunnen een stuk genuanceerder zijn, doordat er meer ruimte is voor uitleg en context. In een tekst kun je bijvoorbeeld aandacht besteden aan hoe mensen over een onderwerp denken of welk gevoel het bij ze oproept. Een consequentie daarvan is dat niet alle frames die Iris in de teksten gevonden heeft, ook in de beelden gevonden konden worden. 


Een andere consequentie is dat het vrijwel onmogelijk is om alléén op basis van een beeld een volledig verhaal te construeren. Tekstuele context kan opeens een heel ander licht laten schijnen op je eerste conclusie van het beeld. Zo zou het bijbehorende verhaal bij deze foto je bijvoorbeeld ook kunnen sturen naar het 'Aanpakken dat ecotuig'-frame, waarbij het draait om dat deze groep harder bestraft moet worden. Het dreigement op het bord zou in dat geval een reden moeten zijn om hard op te treden: we laten ons toch zeker niet afpersen? Met de juiste uitleg zou dit beeld dus bij allerlei verschillende framehokjes kunnen passen.

Kijk je eerst naar de foto's of de tekst?

Een interessante conclusie, die ook meteen laat zien waar het vaak misgaat. Juist omdat beelden zoveel impact kunnen maken en als eerste door je brein verwerkt worden, kan het zomaar zijn dat je door zo’n foto meteen een ‘framingbril’ opzet: alles wat je daarna leest in de begeleidende tekst (als je die überhaupt leest, natuurlijk), beoordeel je dan binnen de kaders van het frame dat al geactiveerd is met dat beeld. En dan kan het gebeuren dat je razendsnel tot allerlei conclusies komt die je, als je de informatie in een andere volgorde tot je had genomen, anders niet had getrokken. Food for thought, de volgende keer dat je de krant openslaat en je ogen meteen naar die foto worden getrokken!

Deel dit artikel:

Andere artikelen

Framinganalyse: de frames rond de begroting

1 september 2026
Er werd de afgelopen dagen achter de schermen in Den Haag weer flink geknokt. Niet alleen om de inhoud van de begroting, maar ook om de beeldvorming daaromheen. Minderheidscoalitiepartners VVD, D66 en CDA waren het namelijk niet bepaald met elkaar eens. En dan wordt het vraagstuk ineens tweeledig: wat gaan we doen en hoe wordt deze 'handreiking' geframed in de buitenwereld? Wie wint en wie verliest? Ik analyseer in dit artikel de framingdynamiek. Zonder inhoud kan het alleen over het beeld gaan We weten nog weinig over de inhoud van de afspraken. Dat gaat eerst langs de Raad van State. Voor de media (en voor ons) blijft er dan niets anders over dan doorpraten over hoe de verhoudingen in de coalitie ervoor staan. Dat verdient meteen een kleine time-out, want wie de inleiding van dit artikel herleest, ziet dat ik zelf ook een duit in het zakje doe. Door strijdmetaforen (geknokt, winnaars & verliezers) en door te herhalen dat er sprake zou zijn van een handreiking, geef ik je als lezer een kader mee dat allesbehalve kleurloos is. Taal is nu eenmaal nooit neutraal. Dus laten we kijken hoe de media over dit nieuwsfeit berichten. Omdat het nog niet over de inhoud kan gaan, verschuift de berichtgeving automatisch naar het proces als een soort horse race journalism. Welke frames levert dat op? De afdronk: onderhandelen met pijn, moeite en schijnresultaat Media zijn niet mals. De Volkskrant kopt: 'Coalitie sluit begrotingsakkoord met zichzelf, maar oppositie wacht af'. In de inleiding schrijven ze verder: ' Alle geforceerde opgewektheid voor de tv-camera's kon niet verhelen dat tijdens het overleg op Heinens ministerie de messen op tafel lagen'. De Telegraaf is iets milder: 'Kras op blazoen minderheidskabinet na moeizame Prinsjesdag-deal' , koppen ze. Het AD gebruikt een aardige vergelijking om het proces te duiden: 'Een compleet debacle is afgewend, het is een fotofinish geworden'. Qua framing lijken media behoorlijk eensgezind: het rommelt in het kabinet en daarmee maken ze hun lastige positie alleen maar lastiger. Maar daarmee is de kous nog niet af. Wat alle media er namelijk bij vermelden, is dat dit akkoord er eigenlijk al veel eerder had moeten liggen. Met een minderheidskabinet moet je aankloppen bij de oppositie om je plannen uitgevoerd te krijgen en dat proces had dus sneller kunnen verlopen. Oftewel: een pijnlijke vertraging die de onderhandelingspositie met de oppositie ondermijnt. Hoe framen de hoofdrolspelers het zelf? Wat zet je tegenover deze strijdretoriek? In de reacties van de betrokkenen zie je twee strategieën terug. De eerste is reframen. Dat doen Jetten (D66) en Heinen (VVD). Jetten spreekt van 'een beetje wrijving' . Hij gaat dus deels mee in het beeld van strijd, maar buigt de conclusie om: wrijving geeft juist glans. Oftewel, stevig onderhandelen is goed, zolang je eruit komt. Wel doet hij een mea culpa over hoe dit eruit heeft gezien voor de buitenwereld: 'We gaan nog lessen trekken en kijken hoe het de volgende keer strakker kan'. Eelco Heinen gaat nog een stap verder in zijn reframe: ' Het heeft ons dichter bij elkaar gebracht, omdat je elkaar in die nachten met pittige discussies veel beter leert kennen. Ik denk dat dit het team nog sterker heeft gemaakt'. Het was dus juist goed dat het zo ging, aldus de minister van Financiën. Beide heren kiezen er niet voor om het conflict te ontkennen, maar om het in een nieuw daglicht te plaatsen. De tweede strategie is de aandacht verleggen. CDA-leider Bontenbal legt de focus op het doel van de onderhandelingen: dat was om tot 'een goede handreiking naar de oppositie te komen. Ik denk dat dat gelukt is' . Deze strategie werkt vaak goed, omdat het brein aandacht geeft aan wat op dat moment concreet wordt benoemd. Maar de slimme zet van Bontenbal wordt niet beloond. Terwijl ik dit artikel schrijf, wordt duidelijk dat een deel van de plannen is gelekt. Belangrijke oppositiepartij PRO laat daarover meteen weten: 'totaal niet onder de indruk'. De strijd om het framen van deze begrotingsdeal is nog maar net begonnen. De messen worden geslepen voor de Algemene Beschouwingen volgende week.

Kun je wel authentiek framen?

16 juni 2026
Het wordt me vaak gevraagd: hoe authentiek ben je nog als je een hele framingstrategie voorbereidt bij een ontwikkeling of rondom een bepaald thema dat je aan het hart gaat? Met name als mensen die strategie in een toespraak of presentatie gaan verwerken, voelt dit als een gevoelige kwestie. Maar is het dat ook? Dat hoeft gelukkig helemaal niet. 

Van chaos naar campagne: hoe partijen de val van het kabinet framen

6 juni 2025
Kabinet-Schoof is gevallen. De PVV stapte eruit, en daarmee kwam er abrupt een einde aan een samenwerking die in de beeldvorming vooral het label ‘moeizaam’ kreeg. Wat volgde: nieuwsbrieven en reacties van vrijwel alle partijen. Sommigen verontwaardigd, anderen opgelucht, bijna allemaal klaar om zichzelf opnieuw aan de kiezer te presenteren. In die mails zit meer dan een eerste reactie. Ze zijn het begin van een nieuw verhaal. Een poging om richting te geven aan wat er is gebeurd en vooral aan wat er nú moet gebeuren. Wie is verantwoordelijk? Wie heeft gefaald? En wie kan het land nu wél vooruithelpen?