Terug naar 100

13 november 2019

Hét nieuws van de dag was natuurlijk de presentatie van de stikstofmaatregelen door het kabinet. Wat gaat er gebeuren en waarom eigenlijk? Het antwoord op die eerste vraag kan je eigenlijk niet ontgaan zijn: we gaan met z’n allen overdag terug naar 100 km/u. Maar de reden waarom lijkt per coalitiepartner toch een beetje te verschillen. Hoe wordt de maatregel geframed door diverse smaakmakers?


De coalitiepartijen

Op de ChristenUnie na schrijven de coalitiepartijen over de stikstofmaatregelen op hun eigen websites. Zo is de VVD geen voorstander van de ‘terug naar 100-maatregel’ (of ‘maximaal 100-maatregel’, zo je wilt). De vrijheid van de auto is nu eenmaal een stokpaardje van de partij. Om hun imago te redden zet de VVD vol in op een verliesframe: ‘We doen dit om een crisis te voorkomen.’ Oftewel: wij maken hier een moeilijke beslissing die het land behoedt voor een nóg ergere situatie. Die ergere situatie is voor de VVD dat de bouwsector vastloopt en dus is dat het perspectief dat ze schetsen: samen de schouders eronder zodat Nederland kan ‘blijven draaien’. Helemaal VVD-eigen want naast de ‘vroempartij’ is de VVD ook de partij die (hard) werken hoog in het vaandel heeft.

 

Op de website van het CDA is een duidelijke rol weggelegd voor de boeren. Niet zo vreemd natuurlijk, gezien hun achterban. Interessant hier is dat de boeren zowel de rol krijgen als slachtoffer als van medeverantwoordelijke bij dit probleem. Volgens het CDA is de maatregel namelijk nodig zodat ‘boeren, bouwers en baggeraars weer aan de slag kunnen’. Zij zijn nu het slachtoffer dat geholpen moet worden. Maar tegelijkertijd schrijft het CDA ook dat ‘iedereen zijn steentje moet bijdragen’. Dat ook de boeren bij die ‘iedereen’ horen wordt in de volgende zin duidelijk: ‘Waarbij onze boeren nog steeds perspectief hebben om te investeren en eigen keuzes te maken.’ Erg voorzichtig lijken de boeren hier voorbereid te worden op dat ook zij ‘iets’ zullen gaan merken.

 

D66 framet het helemaal anders. We gaan met z’n allen minder hard rijden om zowel de natuur als de bouwsector te beschermen. Hoewel dat laatste bij alle coalitiepartijen wel wordt benoemd, biedt het beschermen van de natuur hier een nieuw perspectief. Het wordt zelfs door D66 als eerste reden genoemd voor de stikstofmaatregelen. Het beschermen van het milieu is voor D66 nu eenmaal een belangrijk standpunt en dus zal de achterban ook verwachten dat het een prominente rol krijgt.

De kranten

Oke, de partijen hebben hun frame klaar. Maar hoe zien de media het? Dat ligt er maar net aan wie je het vraagt. Zo weet De Telegraaf heel goed waar het pijn doet: ‘VVD slaat linksaf’ kopt de krant op de voorpagina. Het imago van de VVD loopt een flinke deuk op volgens de krant. Daar is de nrc.next toch een stuk milder in: ‘Coalitie vindt een uitweg’, lezen we. De focus ligt nu opeens niet meer op de VVD die iets heeft verloren (aan een tegenstander), maar op een vruchtbare samenwerking. Trouw biedt een ander perspectief en maakt vooral duidelijk waaróm dit allemaal nodig is: ‘Eerste stappen om de bouw weer op gang te helpen’ en de Volkskrant vertelt ons waarom het ook voor ons niet-bouwers goed nieuws is: ‘De maximumsnelheid wordt verlaagd, maar daardoor bent u straks gemiddeld juist sneller thuis’. En zo ligt het maar net aan welke krant je hebt gelezen, wat je van de maatregel gevonden zult hebben.

Wie heeft het gedaan (en wie niet)?

We houden van verhalen in sprookjesformat, met duidelijke rollen en verwachtingspatronen: helden, schurken en slachtoffers. Als er een slachtoffer is, dan móét er ook iemand zijn die het allemaal heeft gedaan. Wordt die niet benoemd? Dan vullen we hem zelf in. Degenen die zich door de ‘terug naar 100-maatregel’ tekortgedaan voelen gaan dus op zoek naar wie ze hier de schuld van moeten geven. Wie o wie krijgt dit als erfenis mee?



Er is tenminste één frame dat we nog nergens teruggezien hebben. Een frame waarin de boeren een hoofdrol spelen. Namelijk in de rol van aanstichter. Zij wilden immers niet inbinden en nu moet de rest van Nederland langzamer rijden. Gek genoeg lijkt die connectie nog door niemand gelegd te worden. Blijkbaar is het de boeren toch echt goed gelukt om in de slachtofferrol te komen…én te blijven!

Zelf de kunst van het framen écht goed leren inzetten? Schaf dan ons nieuwe boek aan: Word Meesterframer!

Deel dit artikel:

Andere artikelen

1 september 2026
Er werd de afgelopen dagen achter de schermen in Den Haag weer flink geknokt. Niet alleen om de inhoud van de begroting, maar ook om de beeldvorming daaromheen. Minderheidscoalitiepartners VVD, D66 en CDA waren het namelijk niet bepaald met elkaar eens. En dan wordt het vraagstuk ineens tweeledig: wat gaan we doen en hoe wordt deze 'handreiking' geframed in de buitenwereld? Wie wint en wie verliest? Ik analyseer in dit artikel de framingdynamiek. Zonder inhoud kan het alleen over het beeld gaan We weten nog weinig over de inhoud van de afspraken. Dat gaat eerst langs de Raad van State. Voor de media (en voor ons) blijft er dan niets anders over dan doorpraten over hoe de verhoudingen in de coalitie ervoor staan. Dat verdient meteen een kleine time-out, want wie de inleiding van dit artikel herleest, ziet dat ik zelf ook een duit in het zakje doe. Door strijdmetaforen (geknokt, winnaars & verliezers) en door te herhalen dat er sprake zou zijn van een handreiking, geef ik je als lezer een kader mee dat allesbehalve kleurloos is. Taal is nu eenmaal nooit neutraal. Dus laten we kijken hoe de media over dit nieuwsfeit berichten. Omdat het nog niet over de inhoud kan gaan, verschuift de berichtgeving automatisch naar het proces als een soort horse race journalism. Welke frames levert dat op? De afdronk: onderhandelen met pijn, moeite en schijnresultaat Media zijn niet mals. De Volkskrant kopt: 'Coalitie sluit begrotingsakkoord met zichzelf, maar oppositie wacht af'. In de inleiding schrijven ze verder: ' Alle geforceerde opgewektheid voor de tv-camera's kon niet verhelen dat tijdens het overleg op Heinens ministerie de messen op tafel lagen'. De Telegraaf is iets milder: 'Kras op blazoen minderheidskabinet na moeizame Prinsjesdag-deal' , koppen ze. Het AD gebruikt een aardige vergelijking om het proces te duiden: 'Een compleet debacle is afgewend, het is een fotofinish geworden'. Qua framing lijken media behoorlijk eensgezind: het rommelt in het kabinet en daarmee maken ze hun lastige positie alleen maar lastiger. Maar daarmee is de kous nog niet af. Wat alle media er namelijk bij vermelden, is dat dit akkoord er eigenlijk al veel eerder had moeten liggen. Met een minderheidskabinet moet je aankloppen bij de oppositie om je plannen uitgevoerd te krijgen en dat proces had dus sneller kunnen verlopen. Oftewel: een pijnlijke vertraging die de onderhandelingspositie met de oppositie ondermijnt. Hoe framen de hoofdrolspelers het zelf? Wat zet je tegenover deze strijdretoriek? In de reacties van de betrokkenen zie je twee strategieën terug. De eerste is reframen. Dat doen Jetten (D66) en Heinen (VVD). Jetten spreekt van 'een beetje wrijving' . Hij gaat dus deels mee in het beeld van strijd, maar buigt de conclusie om: wrijving geeft juist glans. Oftewel, stevig onderhandelen is goed, zolang je eruit komt. Wel doet hij een mea culpa over hoe dit eruit heeft gezien voor de buitenwereld: 'We gaan nog lessen trekken en kijken hoe het de volgende keer strakker kan'. Eelco Heinen gaat nog een stap verder in zijn reframe: ' Het heeft ons dichter bij elkaar gebracht, omdat je elkaar in die nachten met pittige discussies veel beter leert kennen. Ik denk dat dit het team nog sterker heeft gemaakt'. Het was dus juist goed dat het zo ging, aldus de minister van Financiën. Beide heren kiezen er niet voor om het conflict te ontkennen, maar om het in een nieuw daglicht te plaatsen. De tweede strategie is de aandacht verleggen. CDA-leider Bontenbal legt de focus op het doel van de onderhandelingen: dat was om tot 'een goede handreiking naar de oppositie te komen. Ik denk dat dat gelukt is' . Deze strategie werkt vaak goed, omdat het brein aandacht geeft aan wat op dat moment concreet wordt benoemd. Maar de slimme zet van Bontenbal wordt niet beloond. Terwijl ik dit artikel schrijf, wordt duidelijk dat een deel van de plannen is gelekt. Belangrijke oppositiepartij PRO laat daarover meteen weten: 'totaal niet onder de indruk'. De strijd om het framen van deze begrotingsdeal is nog maar net begonnen. De messen worden geslepen voor de Algemene Beschouwingen volgende week.
16 juni 2026
Het wordt me vaak gevraagd: hoe authentiek ben je nog als je een hele framingstrategie voorbereidt bij een ontwikkeling of rondom een bepaald thema dat je aan het hart gaat? Met name als mensen die strategie in een toespraak of presentatie gaan verwerken, voelt dit als een gevoelige kwestie. Maar is het dat ook? Dat hoeft gelukkig helemaal niet. 
6 juni 2025
Kabinet-Schoof is gevallen. De PVV stapte eruit, en daarmee kwam er abrupt een einde aan een samenwerking die in de beeldvorming vooral het label ‘moeizaam’ kreeg. Wat volgde: nieuwsbrieven en reacties van vrijwel alle partijen. Sommigen verontwaardigd, anderen opgelucht, bijna allemaal klaar om zichzelf opnieuw aan de kiezer te presenteren. In die mails zit meer dan een eerste reactie. Ze zijn het begin van een nieuw verhaal. Een poging om richting te geven aan wat er is gebeurd en vooral aan wat er nú moet gebeuren. Wie is verantwoordelijk? Wie heeft gefaald? En wie kan het land nu wél vooruithelpen?