Taakstraf: wegkomen, terugbetalen of leerschool?

6 april 2022

Zo ongeveer elke dag kom je wel een bericht tegen over de rechtspraak. Artikelen over strafzaken en welke eisen het OM stelt of berichtjes over de uitspraak die de rechter deed. Wij klikken er vaak op – uit nieuwsgierigheid natuurlijk, maar ook omdat daar vaak wel wat te halen valt aan framing. Er valt van alles over te zeggen, maar vandaag zoomen we in op een van de strafopties: de framing van taakstraf.

Nederlanders hebben vaak best een dikke mening over het nut en de noodzaak van taakstraffen. Die opinie wordt gevoed door kennis, maar natuurlijk ook door hoe er gesproken en geschreven wordt over taakstraffen. Het valt ons op dat er vier frames lijken te zijn die invloed uitoefenen op de beeldvorming. We lopen ze even door.

Wegkomen

Het eerste frame, dat we vrij vaak tegenkomen, zou je het ‘wegkomen’-frame kunnen noemen. In dit frame stelt de framegebruiker dat een dader ‘wegkomt met een taakstraf’. Zonder dat dit vaak geëxpliciteerd wordt, komt uit dit frame naar voren dat de gebruiker vindt dat een taakstraf weinig voorstelt in vergelijking met bijvoorbeeld een celstraf. Zo lazen we bijvoorbeeld bij de Gelderlander: ‘Op snelweg bij Nijmegen aangehouden met 47 kilo drugs in kofferbak: zwakbegaafde drugsezel lijkt er met taakstraf vanaf te komen’. In de Telegraaf spotten we: ‘Taakstrafje voor kopschopper agent’. Het is een frame dat zich dus negatief uitlaat over taakstraffen en vaak wordt het vergezeld met het ‘Softies’-frame rond rechters, OM en politie.

Terugbetalen

Het tweede frame noemen we het ‘terugbetaal’-frame. In dit frame staat centraal dat het nut van een taakstraf is dat mensen met tijd en moeite terugbetalen aan de maatschappij. Door klusjes te doen die liever niemand wil doen. Soms zit er daardoor ook een soort aspect van gêne in dit frame verborgen: een taakstraf is lullig omdat je publiekelijk rotklusjes staat te doen. Dat zagen we bijvoorbeeld in een stuk op de website van NPO Radio 1: ‘Dat is voor mij m'n straf: dat iedereen ziet, dat is iemand die een taakstraf uitvoert. Ik hoor ze denken: dat is zo'n schavuit van de straat.’ Dit frame hóéft overigens niet de focus te leggen op het ‘gênante’ van de taakstraf. Zo lazen we op de website van de Reclassering bijvoorbeeld: ‘Een werkstraf is een straf waarbij de rechter of het OM iemand verplicht een aantal uren zinvol en onbetaald werk te doen dat een publiek doel dient. Zo doet de werkgestrafte iets terug voor de samenleving’. Hier ligt de nadruk dus echt op het inzetten van tijd ten gunste van de maatschappij.

Leerschool

Het derde frame zou je het ‘leerschool’-frame kunnen noemen. In dit frame ligt de nadruk op het feit dat een gestrafte een lesje moet leren zodat hij of zij niet meer de fout in gaat. De straf hoeft in dit frame dus niet per sé een zinvol resultaat voor de maatschappij op te leveren (hoewel, het een hoeft het ander niet uit te sluiten), maar moet dus vooral gericht zijn op wat je wil bereiken qua gedragsverandering. Voorbeelden die passen binnen dit frame zijn bijvoorbeeld dat mensen in een bejaardentehuis moeten meehelpen of dat graffitispuiters bij de NS-treinen moeten schrobben en zo leren hoe vervelend de gevolgen van hun eigen daden zijn. Bijkomend voordeel volgens de gebruikers van dit frame: de taakstraf brengt je structuur en een gevoel van verantwoordelijkheid bij doordat je elke dag op tijd moet komen opdraven.

Taakstraf: de geldkwestie

Een laatste puntje dat we nog de moeite waard vinden, is hoe de werkstraf vanuit een financieel perspectief wordt bekeken: het is goedkoper dan een celstraf. Dat lijkt een goed argument, maar mensen met het ‘wegkomen’-frame in hun hoofd zullen hier niet snel overtuigd door worden. Als je dit namelijk combineert, krijg je een redenering als: ‘we vinden rechtvaardigheid te duur, dus laten we een dader maar wegkomen’. Niet heel bevorderlijk voor het vertrouwen in de rechtsstaat. Voor het OM, rechters, strafrechtexperts en het ministerie van Justitie en Veiligheid dus nog een schone taak om het ‘wegkomen’-frame actief te voorzien van tegenframes om op te komen voor de taakstraf.


Let voortaan maar eens op welke frames jij herkent als je iets leest of hoort over een taakstraf. Redeneer je vanuit hetzelfde frame of niet? Wij zijn benieuwd!

Deel dit artikel:

Andere artikelen

Framinganalyse: de frames rond de begroting

1 september 2026
Er werd de afgelopen dagen achter de schermen in Den Haag weer flink geknokt. Niet alleen om de inhoud van de begroting, maar ook om de beeldvorming daaromheen. Minderheidscoalitiepartners VVD, D66 en CDA waren het namelijk niet bepaald met elkaar eens. En dan wordt het vraagstuk ineens tweeledig: wat gaan we doen en hoe wordt deze 'handreiking' geframed in de buitenwereld? Wie wint en wie verliest? Ik analyseer in dit artikel de framingdynamiek. Zonder inhoud kan het alleen over het beeld gaan We weten nog weinig over de inhoud van de afspraken. Dat gaat eerst langs de Raad van State. Voor de media (en voor ons) blijft er dan niets anders over dan doorpraten over hoe de verhoudingen in de coalitie ervoor staan. Dat verdient meteen een kleine time-out, want wie de inleiding van dit artikel herleest, ziet dat ik zelf ook een duit in het zakje doe. Door strijdmetaforen (geknokt, winnaars & verliezers) en door te herhalen dat er sprake zou zijn van een handreiking, geef ik je als lezer een kader mee dat allesbehalve kleurloos is. Taal is nu eenmaal nooit neutraal. Dus laten we kijken hoe de media over dit nieuwsfeit berichten. Omdat het nog niet over de inhoud kan gaan, verschuift de berichtgeving automatisch naar het proces als een soort horse race journalism. Welke frames levert dat op? De afdronk: onderhandelen met pijn, moeite en schijnresultaat Media zijn niet mals. De Volkskrant kopt: 'Coalitie sluit begrotingsakkoord met zichzelf, maar oppositie wacht af'. In de inleiding schrijven ze verder: ' Alle geforceerde opgewektheid voor de tv-camera's kon niet verhelen dat tijdens het overleg op Heinens ministerie de messen op tafel lagen'. De Telegraaf is iets milder: 'Kras op blazoen minderheidskabinet na moeizame Prinsjesdag-deal' , koppen ze. Het AD gebruikt een aardige vergelijking om het proces te duiden: 'Een compleet debacle is afgewend, het is een fotofinish geworden'. Qua framing lijken media behoorlijk eensgezind: het rommelt in het kabinet en daarmee maken ze hun lastige positie alleen maar lastiger. Maar daarmee is de kous nog niet af. Wat alle media er namelijk bij vermelden, is dat dit akkoord er eigenlijk al veel eerder had moeten liggen. Met een minderheidskabinet moet je aankloppen bij de oppositie om je plannen uitgevoerd te krijgen en dat proces had dus sneller kunnen verlopen. Oftewel: een pijnlijke vertraging die de onderhandelingspositie met de oppositie ondermijnt. Hoe framen de hoofdrolspelers het zelf? Wat zet je tegenover deze strijdretoriek? In de reacties van de betrokkenen zie je twee strategieën terug. De eerste is reframen. Dat doen Jetten (D66) en Heinen (VVD). Jetten spreekt van 'een beetje wrijving' . Hij gaat dus deels mee in het beeld van strijd, maar buigt de conclusie om: wrijving geeft juist glans. Oftewel, stevig onderhandelen is goed, zolang je eruit komt. Wel doet hij een mea culpa over hoe dit eruit heeft gezien voor de buitenwereld: 'We gaan nog lessen trekken en kijken hoe het de volgende keer strakker kan'. Eelco Heinen gaat nog een stap verder in zijn reframe: ' Het heeft ons dichter bij elkaar gebracht, omdat je elkaar in die nachten met pittige discussies veel beter leert kennen. Ik denk dat dit het team nog sterker heeft gemaakt'. Het was dus juist goed dat het zo ging, aldus de minister van Financiën. Beide heren kiezen er niet voor om het conflict te ontkennen, maar om het in een nieuw daglicht te plaatsen. De tweede strategie is de aandacht verleggen. CDA-leider Bontenbal legt de focus op het doel van de onderhandelingen: dat was om tot 'een goede handreiking naar de oppositie te komen. Ik denk dat dat gelukt is' . Deze strategie werkt vaak goed, omdat het brein aandacht geeft aan wat op dat moment concreet wordt benoemd. Maar de slimme zet van Bontenbal wordt niet beloond. Terwijl ik dit artikel schrijf, wordt duidelijk dat een deel van de plannen is gelekt. Belangrijke oppositiepartij PRO laat daarover meteen weten: 'totaal niet onder de indruk'. De strijd om het framen van deze begrotingsdeal is nog maar net begonnen. De messen worden geslepen voor de Algemene Beschouwingen volgende week.

Kun je wel authentiek framen?

16 juni 2026
Het wordt me vaak gevraagd: hoe authentiek ben je nog als je een hele framingstrategie voorbereidt bij een ontwikkeling of rondom een bepaald thema dat je aan het hart gaat? Met name als mensen die strategie in een toespraak of presentatie gaan verwerken, voelt dit als een gevoelige kwestie. Maar is het dat ook? Dat hoeft gelukkig helemaal niet. 

Van chaos naar campagne: hoe partijen de val van het kabinet framen

6 juni 2025
Kabinet-Schoof is gevallen. De PVV stapte eruit, en daarmee kwam er abrupt een einde aan een samenwerking die in de beeldvorming vooral het label ‘moeizaam’ kreeg. Wat volgde: nieuwsbrieven en reacties van vrijwel alle partijen. Sommigen verontwaardigd, anderen opgelucht, bijna allemaal klaar om zichzelf opnieuw aan de kiezer te presenteren. In die mails zit meer dan een eerste reactie. Ze zijn het begin van een nieuw verhaal. Een poging om richting te geven aan wat er is gebeurd en vooral aan wat er nú moet gebeuren. Wie is verantwoordelijk? Wie heeft gefaald? En wie kan het land nu wél vooruithelpen?